Spraakafzien
Spraakafzien is het aflezen van klanken van iemands mond in combinatie met informatie uit non-verbale informatie: gezichtsuitdrukkingen en lichaamstaal. Centraal binnen het spraakafzien staan de hoortactieken; de algemene richtlijnen voor het verbeteren van de communicatie. Denk bijvoorbeeld aan de juiste verlichting, een rustige omgeving of het onderwerp van gesprek benoemen.
Een goede beheersing van de taal maakt spraakafzien vaak makkelijker.Spraakafzien is van belang voor slechthorenden, plots- en laatdoven omdat zij en hun omgeving vaak geen of onvoldoende gebaren beheersen. Zij zijn en blijven gericht op het horende deel van de maatschappij.
Training spraakafzien
Behandeling met spraakafzien gebeurt onder begeleiding van een logopedist. Naast het aflezen van klanken en het toepassen van hoortactieken, informeert de logopedist de cliënt over onder andere: het audiogram, de mogelijkheden van aanvullende hulpverlening en ondersteunende hulpmiddelen. Al dan niet in samenwerking met een audicien.
De behandeling vindt plaats in groepsverband of individueel, afhankelijk van wat de cliënt wil. Deelname van een goedhorende gesprekspartner is wenselijk, maar niet noodzakelijk.
De meerwaarde van een groepsbehandeling is dat je verschillende mondbeelden leert aflezen vanuit verschillende posities (face-to-face, en profil). Er is ook aandacht voor het lotgenotencontact; het delen van ervaringen van zowel de cliënt als de goedhorende gesprekspartner. Zij zijn immers de ervaringsdeskundigen!
Vergoeding behandeling spraakafzien
Na verwijzing door een huisarts, KNO-arts of Audiologisch Centrum wordt de individuele of groepsbehandeling spraakafzien vergoed door de zorgverzekeraar. Dit is afhankelijk van het eigen risico. Een groepsbehandeling bestaat uit 20 uren. De duur van een individuele behandeling varieert.
Oefengroep spraakafzien
Na een training spraakafzien bij een logopedist kan deelname in een oefengroep plaatsvinden. Hierin houdt u de geleerde spraakafzien vaardigheden op peil. Er wordt geoefend in kleine groepjes van maximaal 6 tot 8 slechthorenden. De Nederlandse Vereniging Voor Slechthorenden (NVVS) organiseert dit soort groepen in verschillende regio’s. De logopedist informeert u hierover.
Reacties van cliënten over spraakafzien
Articuleren helpt anderen te verstaan
“Samen met twee andere echtparen gingen we met de training aan de slag. De sfeer was gelukkig heel ontspannen. Gewoon gezellig en niet zo therapieachtig. Je oefent met iedereen uit de groep, want in het ‘normale’ leven communiceer je ook niet alleen met je partner. Door de training leer je goed naar iemand te kijken, met name naar de mond, en duidelijk te articuleren. Als goedhorende houd je je oren dicht, zodat je zelf ook ervaart hoe het is om spraak af te zien. Soms denk je de gekste woorden af te lezen, wat hilarische momenten oplevert.”
“Buiten het leren spraakafzien is het ook leuk dat je elkaars ervaringen met slechthorendheid herkent en er soms van leert. Zo ben ik me nu aan het oriënteren op mogelijkheden om mijn gehoor te verbeteren. Ook durf ik er nu meer voor uit te komen dat ik doof ben. Ik leg bijvoorbeeld uit dat duidelijk articuleren mij helpt in het verstaan van anderen.”
Gesprekken voeren
“Iedereen die gemotiveerd en nog helder van geest is, kan aan de training meedoen. Het erkennen dat je slechthorend wordt is echter al een hele stap, laat staan het meedoen aan zo’n cursus. Toch valt er zoveel te halen. Als je slechthorend bent, leef je in een klein kringetje. Door de training ben ik beter in staat gesprekken te voeren, al moet ik me wel goed concentreren om iemand te ‘verstaan’. Lukt dat niet dan vraag ik mensen iets te herhalen of duidelijker te spreken. Ook in dat opzicht ben ik sterker uit de training gekomen. Ik durf sneller ervoor uit te komen dat ik slechthorend ben.”
Leren liplezen
“Ik ging mee naar de training met de gedachte dat mijn man moest leren liplezen. Maar ook als partner word je bij het oefenen betrokken. In eerste instantie vond ik dat die tijd beter in de slechthorende gestoken kon worden, maar door zelf te oefenen ervaar je juist hoe het is om het spraakafzien te leren. Je leert begrip op te brengen voor elkaar. Zelf let ik er nu ook veel beter op of andere mensen slechthorend zijn, zodat ik daar in een gesprek rekening mee houd. Als partners kunnen we nu weer redelijk goed met elkaar communiceren. In het begin moest ik veel voor Gerrit opschrijven, dat is nu niet meer nodig. Het praten met andere mensen is nog wat lastiger. Als gesprekspartner moet je er rekening mee houden dat je langzaam praat en duidelijk articuleert. Dat gaat vaak eventjes goed, maar gaandeweg het gesprek zwakt het vaak weer af.”
Oefenen met cursisten
“Het is goed dat je tijdens de training niet alleen met je eigen partner oefent, want je went snel aan elkaar. Door ook met de overige cursisten te oefenen, werkt dat in je voordeel als je met andere mensen wilt praten. Het spraakafzien volledig beheersen na 12 lessen is bijna onmogelijk. Maar zonder de training had het opnieuw leren communiceren een stuk lastiger geweest.”
“Ik kan nu beter deelnemen aan een gesprek”